اینها را نوشتم تا بگویم این روزها باید به دنبال معاش بدوم و فرصتهایم برای نوشتن و مهمتر از آن مجالم برای تفکر اگر نه معدوم ، که بس ضیق و نایاب است .

کاشکی همه ی زمانم را برای فکر کردن و نوشتن در اختیار می داشتم اما جبر زندگی ، ستبرتر از لغت \" کاشکی\" من است !

شاید این مدت امکانی پیش آید تا برخی از نوشته ها را برای چاپ آماده نمایم و در فرصت و شرایط مقتضی به مطبعه بسپارم !

گفته می شود پژوهشهای تازه نشان داده است  که در هشت ماهگی حس عدالت خواهی در کودک پیدا می شود . پس بی جا نیست که یکی از محبوبترین کارتون ها برای کودکان سرقتهای عیّارانه ی رابین هود و مبارزه های جانانه ی او با داروغه ی ناتینگهام است .

همتایان رابین هودِ جوانمرد در شرق دور، سامورایی ها و در مملکت ما عیّاران ( و نمونه های شاخصش یعقوب لیث صفار، و غیر دزدش: پوریای ولی و پهلوان اکبر) از روزگار کهن در حال جهاد اقتصادی ، یا همان دزدی شرافتمندانه از اغنیا و بخشیدن به فقرا بوده اند! اما کجایند تا آن مرحومان از گور برخیزند و ببیند که روش های آنها دیگر منسوخ گشته و در هزاره ی سوم دم و دستگاهی به پا شده و انقلابی به وقوع پیوسته که ثروت افسانه ای الدورا دور هم به گردپایش نرسد !

به هر حال هر وقت حرف از عدالت خواهی می شود من یاد این سه قلوی دزدِ شرقی و غربی و خاورمیانه ای می افتم وفیلم ها و کارتونها و قصه های شان از مقابل چشمانم رژه می روند . اینها سه دسته بودند نه دولت. پرسش این است که دولت راهزنان چگونه دولتیست ؟ دولتی که هم دولت باشد و هم عیّار ! این چگونه دولتیست ؟ مثلآ رابین هودی که جای پرنس جان نشسته باشد !  وقتی قیمت دلار ثانیه زد  جواب مسأله رخ عیان کرد که ای دل غافل مگر در این مملکت ؛ بزرگترین دلار فروش کیست ؟ 

اگر در این رکورد زدن قیمت دلار ، دولت از هر دلار ، 450 تومان گیرش آمده باشد و باز اگر در این هیر و ویر از 120 میلیارد دلار مازاد خزانه ، بانک مرکزی فقط یک میلیارد  دلار ناقابل را در بازار آزاد ، آب کرده باشد ، می شود به عبارتی 450 میلیارد تومان . که یارانه ی یک ماهه ی ده میلیون نفر از آن تأمین می شود . 

فرض مستحسنش این است که پول یارانه ها را در می آورد ، فروض دیگری هم دارد که جای بحثش اینجا نیست . مثلآ آن سیصد میلیارد تومان شهرداری را که خاطرتان هست ؟ و یا نمی دانم آن چند میلیارد بیمه ی ایران ( خانه ی فاطمی ) و اخیرآ هم آن داستان سه هزار میلیارد تومان اختلاس کذایی ، چند قلمی که از قلمدان انباشته بدر افتاده ...

یعقوب لیث صفار و رابین هود و هفت سامورایی ، طلاهای خزینه ی پادشاه ( دولت ) را می دزدیدند و به فقرا می دادند اما در اینجا دولت عدالت محور ، پولهای یک عده از مردم را می گیرد تا بر فرض صحت آن گمانه ی مستحسن ، به یک عده ی دیگر از مردم بدهد و نهایتآ مثلآ قله های غنی را کوچکتر و چاله های فقر را پرتر کند اما فکر می کنم آخر عاقبت ، اینگونه عدالت جویی سر از ترکستان در می آورد و در عالم واقع هیچ اتفاقی نمی افتد جز به هم ریختن امنیت اقتصادی جامعه و ترک برداشتن دیواره های اخلاق و اعتماد اجتماعی ( که اگر از آن دیوارها چیزی باقی مانده باشد )  و متزلزل شدن هرگونه تبادلاتی که بر پایه ی پول صورت می گیرد .

نظرم را در قالب یک مثال مرتبط با رشته ی کاری خودم توضیح می دهم ؛

یک میکروسکوب پیشرفته  که برای یک نوع معاینه ی پزشکی ، امروزه در دنیا متداول و ضروری است و عمل بدون آن مساوی قبح حرفه ای و اخلاق پزشکی است ، چند سال پیش نوع برزیلی آن به شش میلیون تومان در تهران عرضه می شد . سال گذشته قیمتش به ده میلیون تومان رسید و چند هفته قبل شانزده میلیون تومان فاکتور خورد . شرکت وارد کننده به پزشکان اعلام کرده است که قطعآ محموله ی جدید را چند میلیون تومان گرانتر خواهد فروخت .

پزشک می تواند این دستگاه را نخرد و بیماران را ( که غالبآ از طبقه ی پایین جامعه هستند ) به روش قدیمی مداوا کند ( یک جنایت حرفه ای ) . در صورت نقص عضو ، بیمار علاوه بر علیل شدن و مخاطرات سلامت ، باید میلیونها تومان خرج درمان عوارض تازه بکند یا از ادامه ی درمان  منصرف شده و با همان نقص عضو بسازد و این یعنی از کار افتادگی نسبی و ضرر زدن به شغل و به تبع آن اقتصاد خانواری که پیش ازین هم هشتشان گروی نه بوده !

راه دوم این است که پزشک این دستگاه را بخرد و نرخ عملش را با توافق بیمار( و بر خلاف تعرفه ی دولت ) بالا ببرد و بیمار با پرداختن چند ده هزار تومان بیشتر ( مثلآ یارانه ی یک ماه) ، خود را از مخاطرات جدی و غیر قابل جبران در امان نگاه دارد !

هر کسی که اندک عقلی داشته باشد می فهمد که به جای گرفتن یقه ی پزشک و کشاندن او به پای تعرفه ی دولت  و استقرار عدالت موهوم در راهرو های بی سرو ته وزارت بهداشت و نظام پزشکی و پزشکی قانونی که خود هم در شوک این در هم آشفتگی ها هستند ، بهتر است با پرداخت چند ده هزارتومان ناقابل قال قضیه را بکند و جانش را از مخاطرات مهیب یک بیماری جدی نجات دهد .

القصه ؛

 اسپانیایی ها به جستجوی سرزمینی موهوم و ساخته شده از طلا به نام الدورادور( شهر طلا) ، سرخپوستهای زیادی را تا سر حد مرگ شکنجه دادند . اما غافل از این بودند که این کلمه یک معنی دیگری هم دارد به نام مرد طلا !

به هر حال این جستجوها ادامه داشت تا زمانی که انها رییس سرخپوستان را دستگیر و شکنجه کردند و در سلول بزرگی زندانی نمودند . مهاجمان که جز طلا نمی فهمیدند به او گفتند اگر این سلول را تا سقف از طلا پر کند او را آزاد خواهند کرد . ملت سرخپوست طلاهای زینتی شان را جمع کردند تا رهبرشان را نجات دهند . اروپائیان طلاها را آب می کردند و اندازه می گرفتند . آنقدر طلا برایشان جمع شد که  از آن حجم معین شده نیز افزون گردید .

اروپائیان  طلاها را بسته بندی کردند و آنجا را ترک نمودند و مردم سرخ  برای استقبال از رهبرشان به سمت زندان رفتند اما در کمال شگفتی  و از دور دیدند که جنازه ای بر طناب دار تکان می خورد .رهبرشان بود که به پاداش آنهمه طلا و در عمل به وعده ی آن قوم مثلآ متمدن چنین پاداشی  یافته بود .

نمی دانم چرا اصولگرایی و اصولگرایان و دولت برآمده از آنها این داستان را در ذهنم تداعی کرد ؟

با این وجود بر حسب نیاز ضروری و اجتناب ناپذیرم ، ناگزیرم  اقتصاد را به شیوه ی خودم تحلیل کنم ، درست یا غلط ! تا بتوانم  امورات زندگی شخصی ام را بگذرانم و بفهمم که راه درست چیست و کدام است . تا به قول سعدی دخل و خرجم نوزده و بیست نشود .

بر احوال آن بنده باید گریست / که دخلش بود نوزده ، خرج بیست  

در سال 83 یعنی پایان دولت خاتمی  یک آپارتمان  دو خوابه با کلیه امکانات ( پارکینگ و انباری ) در شمالی ترین نقطه ی  سعادت آباد تهران  حدود 45 میلیون تومان بود . الان قیمت یک خانه ی دوخوابه در شهر پرند ( سی کیلومتر ی جنوب تهران ) به نرخ دولتی و در قالب مسکن مهر بدون پارکینگ و انباری 41 میلیون تومان است ، زمین کماکان متعلق به دولت بوده و با اجاره ی 99 ساله واگذار می شود  و تازه آنرا به افرادی می دهند که واجد شرایط باشند و از هفت خوان مسکن مهر گذشته باشند !

همان سال ( 83 )  اجاره ی یک آپارتمان سه خوابه ی لوکس نوساز 156 متری با پکیج و پارکینگ  در میرداماد تهران ماهی پانصد هزار تومان بود ، الان یک آپارتمان نود متری دو خوابه ی لوکس  در شهری سیصد هزار نفره در خراسان همان اندازه است یعنی پانصد هزار تومان .

این است اولین معجزه ی  هزاره ی سوم که وقتی دست به خاک زد ،  طلا شد ! حال که حرف از اولین ها شد ، راستی آیا می دانید اولین رمانی که بشر نوشته است کدام است ؟ دون کیشوت شاهکار سروانتس .

در ایران این کار هم مثل خیلی از کارهای دیگرمان شیپور را از سر گشاد نواختن و قیف را وارونه نهادن است . دولتی چیانی به اسم داور نظر می دهند که  آن روی سکه ی سانسورند . با این تفاوت که  نسبتآ وجیه المله اند و  نیم نگاهی به مذاق خلایق دارند تا اگر سیخ سوخت ، دستکم  کبابها جزغاله نشوند چرا که آن وقت ناهار خود و عیالاتشان لنگ است .

دولت در اینجا قیّم است نه وکیل ، مثل همه چی و همه جا .  اوست که قبل از همه ، فیلم هایی را می بیند که یکبار خودش آنها را ممیزی کرده است . آن داستان را شنیده اید که خان ولایتی مقرر کرده بود شب زفاف ، نوعروس از آن او باشد  و فردایش درباره ی سلیقه ی داماد نظر می داد !

ریشه ی این قیمومیت مأبی در چیزهایی چند است که قبلآ در مقالاتی مفصل به آن پرداخته شده از جمله اقتصادی متکی به نفت و مستقل از ملت و کذا و کذا . اما یک چیز را در اینجا باید یاد آوری نمایم که آگاهی ناهمگن و قدرت تحلیلی پایین در طبقه ی متوسط و انسجام نیافتگی این طبقه در مواجهه با تک تک این پروژه ها دولت را در سیاست تغلبیه ی خود گستاخ تر می کند و انگاره ی صغیر فرض کردن ملت تعمیق می شود .

القصه ؛

دختری جوان ، متصدی کارم بود . وقتی جواب مرا می داد  انگار دارد  با شوهر سابق یا ناپدری اش ( به قول تهرانی ها – شوهر ننه اش )  حرف می زند . این جور مواقع رفتارهایی اینچنینی بر من گران می آید و نمی توانم به راحتی از آن درگذرم . این رفتارها مبتنی بر علل زیادی از جمله آشفتگی های پرسونالیته ی  کارمندانی است که عمدتآ بوسیله ی پارتی وارد ادارات می شوند و گزینش علمی و اخلاقی و هوشی درستی از آنها صورت نمی گیرد .  منظور از اخلاق ، شخصیت تراز شده است و نه عقیده های مذهبی  و عقده های ایدئولوژیک !

اگر در ایران زندگی می کنید عادت کرده اید که این رفتارهای سخیف را ببینید و دم برنیاورید به شرط آنکه کارتان آنجور که می خواهید پیش برود . یعنی تو کار مرا انجام بده و بعد از آن هر غلطی می خواهی بکنی ، بکن ! این رفتار دقیقآ رفتاری ضد مدنی و مختص قبایل بدوی است که قراری برای سکنی و شهر نشینی در اجتماعی ثابت نداشته اند .

شهر ده میلیونی تهران همین است اما ! همه در گذرند . می خواهند کار خودشان به پیش برود ، بسیاری مواقع به هر قیمتی . خرشان از پل بگذرد ، پل می خواهد بماند یا نماند . این است که ترافیک این شهر هیچ وقت سامان نمی یابد وقتی هر کسی بخواهد زودتر از هر موقعی به مقصد برسد . این است که رشوه و پارتی هیچ وقت ریشه کن نمی شود و فساد و تباهی مثل چشمه ی زقوم پیاپی از جهنمش می جوشد !

نصیحتش کردم . همان دختر را می گویم . به این که ادب اجتماعی و حرفه ای یاد بگیرد . که با شخصیت و موقّر باشد . که سنجیده و آداب دانانه سخن بگوید .  گفتمش برای همه به ویژه برای یک دختر جوان که در یک وزارتخانه ی مهم مملکت کار می کند ، برخی کلمات و رفتار شایسته نیست خلاصه برایش منبری رفتم و آن بیچاره هم با چشمانی خشم آلود به من نگاه می کرد و بالاجبار نصایحم را گوش می داد  .  در آخر هم زدم به صحرای کربلا و  با یک روضه کلامم را ختم کردم ؛ گفتم دنیا دار مکافات است دختر جان . اگر با یک ارباب رجوع بد برخورد کردی ، آمرانه و ارباب مئابانه با او حرف زدی و در کارش پیچ و تاب انداختی  با دیگری نکن. بگذار این رفتاردر تو  یک استثنا باشد و نه یک عادت ! چون زمین و آسمان گرد آفریده شده و معنایش این است که  ظلم بر می گردد و کمانه می کند به خودت  جانم . گوی آتشینی که بر خانه ی دیگری می افکنی قل می خورد و می آید جایی را که تو ایستاده ای می سوزاند . الان جوانی و متوجه نیستی وقتی هم که فهمیدی دیگر آب از سر گذشته و مرغ از قفس پریده و قرض از صد رد شده ، بنیه ای نیست که به رد مظالم بپردازی اگرکه شخصیتت مسخ نشده باشد !

ز خیال غم مردم دل من می شکند
دلم از داغ شهیدان وطن می شکند

هرچقدر شیارهای قشر مغز عمیق تر باشد ، نشان از فعالیت بیشتر مغزی دارد . دانستن اینکه مغز شما از این بابت چگونه است نیاز به چند تصویر نگاری پزشکی دارید . اما اگر این شیارها به اندازه ی کافی عمیق است طبعآ شما بی خود و بی جهت برای خودتان خرج بیشتری نمی تراشید .

من می خواهم یک بازی ذهنی را در اینجا بازگو کنم که خودم انجامش می دهم و اسمش را گذاشته ام بازی تداعی ! چیزی که پایه ی عملکرد موتورهای جستجو گری مثل گوگل است . ما وقتی یک کلمه را برای جستجو در گوگل انتخاب می کنیم آن موتور تعداد زیادی جمله ها ی به ظاهر مرتبط با آن کلمه  را به ما نشان می دهد . حال اگر ما به عنوان انسان هوشمند ربط های درونی را بتوانیم برای برخی کلید واژه ها تعریف کنیم موتور جستجو گر مغزی مان با دیدن یک کلید واژه تعدادی مفاهیم باطنآ مرتبط را به ما نشان می دهد کاری که از عهده ی هیچ روبوت جستجوگری از جمله گوگل هم ساخته نیست !

اگر به مرور بتوانیم دامنه ی کلید واژه هایمان را وسعت بدهیم و برای هر کدام از آنها فایل های مفهومی متنوع و متعدد باز کنیم در زمان اندکی متوجه خواهیم شد آنقدر حرف برای گفتن داریم که نمی دانیم چگونه آنها را به زبان بیاوریم . ناگفته نگذارم که اگر برای تنظیم فایل ها دربمانیم دچار آشفتگی ذهنی خواهیم شد .

هرچقدر شیارهای مغز ما عمیق تر باشد عمق روابط تداعی ها هم پیچیده تر و پنهان تر می شود و نهایتآ فرد به آتمسفری از نبوغ می رسد که همسایه ی جنون است ! چیزهایی را می بیند و درک می کند که حتی هوشمندان هم از درکش عاجزند چه رسد به انسانهای معمولی !

در چنین آتمسفری دانش های تازه کشف می شود و بشر قدم به دنیایی دیگر می گذارد . دنیایی که پیش از آن نبوده است .

مولوی ، ادب را رازمندی توفیق آدمی درهمه ی ساحتهای زندگی می داند ؛ از خدا جوییم توفیق ادب / بی ادب محروم شد از لطف رب

انسان و جامعه ی بی ادب ، موجودی نارسا و نابسنده است . بی فرجام و آینده ، لاطائل و بی خود ، هرزه گرد و بی پروا .

جامعه و ملت بی ادب ، دولتی چون خود می پرورد . دولتی غریزی اما بی قواره و ضد اجتماعی . با خشم و مهر و به طور کلی عواطف  نامتعادل . دولتی ناعدل . می بخشد بی قاعده ی عقل و می ستاند بی آن . احساس و هیجان ، نشخوارهای وسواس گونه ی ذهنی ، توهم و هذیان ، پرخاشگری و جنون ، جعبه ی عطاری این جامعه و دولت و انسان است .

از خداجوییم توفیق ادب / بی ادب محروم شد از لطف رب  

دور و بری های شاه هر حیلت و فشار و ارعاب و تهدیدی که به کار بستند ، بزرگمهر از تصمیمش منصرف نشد که نشد . گزارش سرکشی او به سمع ملوکانه رسید ، شاه تبسمی کرد و گفت اگر بزرگمهر وزیر من است می دانم به چه روشی او را به تمکین وادارم . دستور داد یک زندانی احمق را هم بند او سازند .

به ساعتی نکشید که دیدند بزرگمهر پوستینش را برداشته و دوان دوان پله های سیاهچال را یکی - دو تا بالا می آید . او با همه ی حکمتش در برابر آن احمق به طور کامل خلع سلاح بود و ترجیح را بر فرار از زندان دانست ! 

خلق الله متعجب شدند ، خود را به او رساندند تا ببینند علت سرآسیمگی پیامبر صلح و مهربانی چیست !

مسیح ، پرسش آنها را شنید ، همچنان که می دوید و نفس نفس می زد و گفت : در آن آبادی مرد احمقی زندگی می کند ، فرار می کنم تا از آسیب و آفتش در امان باشم .

ملت گفتند جناب مسیح شما که مرده را زنده کرده ای ، کور را بینا نموده ای و افلیج را شفا داده ای ، چه اشکالی داشت اگر دستی هم به سر او می کشیدی تا حماقتش تبدیل به عقلانیت می شد وضمنآ نیاز نبود که خودت را به زحمت و اذیت بیندازی و مارا نگران کنی و کار خیری هم انجام داده باشی برای آن دنیایت !

مسیح گفت : هیهات ؛ من که مرده ، زنده می کنم ، به  کور بینایی می دهم و افلیج را سالم می گردانم ، نمی توانم احمق را عاقل کنم ! قدرت مسیحایی من بر این یک فقره تعلق نمی گیرد لذا تنها کاری که می توانم ، به سرعت فرار کردن از اوست

چه می دانم علت این همه بدبختی طبقه ی پایین جامعه چیست ! اگر قانون را رعایت کنند و ایمنی خود را به خطر نیندازند چرا پلیس به عنوان قیّم سلامت آنها و جامعه جلوشان را بگیرد ؟ آیا جز جهل و ناآگاهی چیز دیگری هم علت این مکافات هست ؟

جامعه ای که با رفتار جاهلانه و غیر مسئولانه اش ، دست پلیس را به عنوان قیّم خود باز می گذارد ، در آنجا  استبداد مرتبآ بازتولید خواهد شد ! استبداد همان قیمومیتی است که جامعه را صغیر و خود را کبیر و بالغ و عاقل و رشید و صالح فرض می کند !